Miljoenennota: kinderen worden gezien, maar beloften nog niet waargemaakt

Toch maakt het kabinet met zijn plannen de mooie woorden van de Troonrede slechts deels waar. Zo wordt de rekening van huidige keuzes doorgeschoven naar volgende generaties, want het begrotingstekort loopt op. Ook zijn op tal van onderwerpen keuzes gemaakt die niet bijdragen aan het gezond, veilig en kansrijk opgroeien. Bovendien zijn de plannen gemaakt door volwassenen: de mening van kinderen is niet gevraagd. Wanneer gaan het kabinet, de Tweede Kamer en de ministeries met hen in gesprek?

Jeugdzorg 

UNICEF omarmt de ambitie van het kabinet om kinderen en gezinnen sneller passende ondersteuning te bieden en de kwaliteit van de jeugdzorg te verbeteren. Het is in dat kader een belangrijke stap dat middelen worden vrijgemaakt voor het erkennings- en excusestraject rondom de gesloten jeugdzorg. Essentieel hierbij is dat duidelijk wordt hoe deze investeringen uiteindelijk bijdragen aan herstel, erkenning en ondersteuning voor de jongeren die door de misstanden zijn geraakt. En ook hoe de leerpunten bijdragen aan een verbetering van de transformatie van de jeugdzorg. 

Daarnaast maken we ons zorgen over bepaalde maatregelen die de toegankelijkheid van de jeugdzorg zullen beperken, zoals de invoering van de eigen bijdrage voor jeugdhulp. Het risico bestaat dat deze maatregel juist kinderen en gezinnen in kwetsbare posities extra hard gaat raken en dat zij hierdoor minder snel hulp zoeken. Het belang van het kind moet voorop staan in de transformatie van de jeugdzorg. Hervormingen mogen niet primair worden gestuurd door de besparingsopgave. 

Kinderen online  

UNICEF juicht de expliciete aandacht voor kinderen en jongeren in de online leefomgeving toe. Belangrijke stappen worden gezet op het gebied van online kinderrechtenbeleid en er is aandacht voor de bescherming van kinderen en jongeren.  Het is positief dat het kabinet aandacht heeft voor de schadelijke gevolgen van sociale media, maar het blijft belangrijk dat de verantwoordelijkheid hiervoor niet bij kinderen en ouders wordt gelegd, maar bij de bedrijven die de digitale omgeving vormgeven. Ook vraagt een effectieve aanpak om investeringen in de hele beschermingsketen rondom kinderen: voorlichting, hulpverlening, toezicht, handhaving en opsporing van digitale criminaliteit. Alleen als die hele keten werkt, krijgen kinderen snel bescherming en hulp wanneer het online misgaat. We roepen het kabinet op om hier werk van te maken en kinderen in dit proces te blijven betrekken. Want de stem van kinderen en jongeren is hierin onmisbaar. 

Ontwikkelingssamenwerking  

Het is positief dat het kabinet meer geld vrijmaakt voor internationale samenwerking, zeker nu de humanitaire noden onder kinderen wereldwijd historisch hoog zijn en een recordaantal kinderen wordt getroffen door ernstige schendingen van hun rechten. Tegelijkertijd ziet UNICEF een zorgelijke ontwikkeling: een steeds groter deel van het aan UNICEF toegekende budget wordt geoormerkt voor specifieke landen en thema's. Dat betekent dat een fors deel van het beschikbare geld alleen mag worden besteed aan vooraf geselecteerde landen en prioriteiten. Als gevolg daarvan kunnen kinderen in landen die niet binnen deze gekozen landen of thema’s vallen, minder hulp krijgen, zelfs wanneer zij leven in armoede, conflict of een humanitaire crisis. In de praktijk betekent dit dat in een dorp waar dringend behoefte is aan schoon water, die hulp mogelijk niet meer geboden kan worden omdat de middelen alleen aan onderwijs besteed mogen worden. Hulp moet gaan naar waar de nood het hoogst is, niet vooral naar landen en thema's die politieke prioriteit krijgen. We roepen het kabinet daarom op om veel meer ongeoormerkte middelen (kernfinanciering) vrij te maken. 

Klimaat 

UNICEF ziet dat het kabinet in 2027 investeert in klimaat- en energiemaatregelen. Dat is hard nodig, want we liggen nog altijd niet op koers om de klimaatdoelen te halen. Het kabinet doet slechts beperkte investeringen in een klimaatbestendige leefomgeving voor kinderen, terwijl juist zij onevenredig hard worden geraakt door gevolgen van klimaatverandering zoals hitte, wateroverlast en luchtvervuiling. We roepen het kabinet op om klimaatbeleid nadrukkelijker te verbinden aan de leefwereld van kinderen, bijvoorbeeld door te investeren in klimaatbestendige scholen, vergroening van de speel- en leefomgeving en bescherming van kwetsbare kinderen tegen de gevolgen van extreem weer. Het is in die zin verstandig om de vliegbelasting niet te verlagen en de opbrengst daarvan te investeren in klimaatbestendige scholen. 

Armoede 

De afgelopen jaren zijn stappen gezet om gezinnen onder en net boven de armoedegrens te ondersteunen en er met name ook voor te zorgen dat kinderen kunnen meedoen. We juichen toe dat financiële educatie voor kinderen en jongeren blijft bestaan, maar een toereikend en structureel budget daarvoor mist. Daarnaast wordt al jaren en ook nu weer benoemd dat de verschillen tussen gemeenten verkleind moeten worden, maar blijft beweging daarop vanuit het ministerie uit. UNICEF Nederland roept het ministerie van SZW op om deze handschoen op te pakken en kinderen en jongeren actief te betrekken bij de vraag wat zij nodig hebben. 

Daarnaast wordt het verkorten van de WW weliswaar met een jaar uitgesteld, maar dat is geen afstel. En het verkorten van de WW kan grote gevolgen hebben voor kinderen van ouders die WW krijgen. We roepen het kabinet daarom op de belangen van kinderen expliciet mee te wegen bij de beslissingen over het al dan niet verkorten van de WW. 

Caribisch Nederland 

De Caribische eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba krijgen apart aandacht in de Miljoenennota en terecht. Investeringen in die eilanden zijn van groot belang om de levensstandaard van de kinderen en hun kansen aanzienlijk te verbeteren en gelijkwaardiger te maken met die van de kinderen in Europees Nederland. 

De investeringen in de BES-eilanden om de kosten van het levensonderhoud te verlagen en uitvoering te geven aan de aanbevelingen van de Commissie Sociaal Minimum Caribisch Nederland juichen we dan ooktoe. De vraag is wel of de begrote 30 miljoen genoeg is.  

Daarnaast is het goed dat in 2027 eindelijk de werkloosheidsvoorziening BES in werking treedt. Hiermee krijgen werknemers in Caribisch Nederland gedurende drie maanden recht op een werkloosheidsuitkering als zij hun baan verliezen. Dit is een stap vooruit, maar drie maanden staat in schril contrast met de voorzieningen in Europees Nederland en kan grote gevolgen hebben voor kinderen. We vragen het kabinet deze maatregel gelijk te trekken met Europees Nederland. 

Jeugdparticipatie 

Goed beleid begint met weten wat er speelt. Om beleid te maken dat aansluit bij de behoeften en leefwereld van kinderen en jongeren, is het essentieel dat zij worden gehoord en betekenisvol worden betrokken bij beslissingen die hen aangaan. De ervaring van UNICEF is dat sommige afdelingen van ministeries hier stapjes op zetten, maar velen ook niet. 

Uit het UNICEF Jongerenadvies 2026, gebaseerd op onderzoek onder meer dan duizend jongeren tussen de 10 en 18 jaar, blijkt dat politici een 4,8 krijgen als het gaat om het betrekken van en het luisteren naar jongeren. Dit laat zien dat politici en ambtenaren meer verantwoordelijkheid moeten nemen om met hen in gesprek te gaan. Om keuzes en beleid te maken die echt bijdragen aan de ontwikkeling en het welzijn van kinderen en jongeren. Om te zorgen voor draagvlak, vertrouwen en sociaaleconomische impact. 

Kinderen en jongeren mogen weliswaar niet stemmen, maar ze hebben wel een stem. Kabinet, kamerleden en ministeries: luister luister luister!