Het nieuwe regeerakkoord: veel kansen voor kinderen, maar ook nog veel gaten

UNICEF is in algemene zin positief over de ambitie om domeinoverstijgend te werken. Voor kinderen is dat essentieel: hun leven laat zich niet opdelen in losse beleidsdomeinen. Juist daarom had UNICEF graag een duidelijke visie op de jeugd en een minister van Jeugd teruggezien in het akkoord. Dat zou het domeinoverstijgend werken versterken en laten zien dat kinderen en jongeren daadwerkelijk prioriteit krijgen. 

Veiligheid en weerbaarheid 

Veel kinderen maken zich zorgen over oorlog in Nederland. Het is goed om te lezen dat de coalitie veel aandacht aan veiligheid besteed. Wel ontbreekt de specifieke aandacht voor kinderen. Door uitsluitend te spreken over ‘burgers’ blijven de unieke behoeften van kinderen buiten beeld. UNICEF benadrukt dat de overheid de komende jaren werk moet maken van het beter informeren van kinderen en jongeren over thema’s als oorlog, veiligheid en vrede. Ook moeten kinderrechten stevig worden verankerd in crisisbesluitvorming, zodat deze niet van tafel vallen wanneer de druk toeneemt. Daarnaast is het belangrijk dat kinderen en jongeren actief worden betrokken bij het ontwikkelen van plannen om Nederland veilig te houden. 

Caribisch Nederland 

Het regeerakkoord erkent het belang van sterke en gelijkwaardige relaties binnen het Koninkrijk. Dat biedt een belangrijke basis om structureel te investeren in kinderen in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Het is goed dat er werk gemaakt gaat worden van de aanbevelingen Thode rondom armoede en sociale zekerheid. UNICEF mist wel aandacht voor het creëren van een veilige en stimulerende leefomgeving van kinderen. Door kinderrechten daar expliciet in mee te nemen kan echte gelijkwaardigheid dichterbij komen. Wanneer kinderen en jongeren actief worden betrokken en hun leefwereld het vertrekpunt vormt, ontstaat beleid dat niet alleen bestuurlijk klopt, maar ook daadwerkelijk verschil maakt in het dagelijks leven van gezinnen.  

Online leefomgeving 

Nog niet eerder maakte een kabinet zo’n duidelijke prioriteit van een veilige en gezonde online omgeving voor kinderen. Dat is positief, gezien de grote uitdagingen waar kinderen en ouders mee te maken hebben, van mentale gezondheid die onder druk staat tot verslavende algoritmen. UNICEF pleit voor een samenhangende aanpak waarin toezicht, regulering en preventie elkaar versterken. Dat betekent stevig toezicht op platforms om de veiligheid en bescherming van kinderen te garanderen én toegankelijke programma’s die kinderen en ouders ondersteunen in verantwoord online gedrag. Tegelijkertijd moet er oog blijven voor de kansen die de online wereld biedt voor verbinding, ontwikkeling en participatie. De stem van jongeren zelf moet een centrale plek krijgen in de verdere uitwerking van het beleid. 

Asielopvang 

UNICEF is positief over de expliciete aandacht voor kinderen in de opvang en over de structurele financiering voor het COA. Dat is een belangrijke stap richting een stabieler opvangsysteem waarin kinderen veilig kunnen opgroeien en zich kunnen blijven ontwikkelen. Tegelijkertijd blijft UNICEF kritisch op de blijvende steun voor de asielnoodmaatregelenwet en de Wet Invoering Tweestatusstelsel. In beide wetten zijn de rechten van kinderen onvoldoende geborgd, wat grote zorgen oproept. 

Jeugdzorg 

UNICEF verwelkomt de ambitie om het perspectief van kinderen en gezinnen centraal te stellen in de jeugdzorg. De uitdaging is nu om deze belofte waar te maken met concrete keuzes en investeringen. In de praktijk worden de belangen van kinderen nog te vaak overschaduwd door financiële en organisatorische overwegingen. Ook ontbreekt een plan om de stem van jongeren met jeugdzorgervaring structureel te organiseren. De kinderjaren zijn kort; het verbeteren van de positie van kinderen in de jeugdzorg moet daarom een topprioriteit zijn. 

Jeugdstrafrecht 

In het akkoord ontbreekt een duidelijke visie op de aanpak van jeugdcriminaliteit. Effectieve maatregelen vragen om een pedagogische benadering: afhandeling buiten het strafrecht waar mogelijk, goede behandeling in het geval van bestraffing en ondersteuning bij re-integratie. Zo wordt voorkomen dat een misstap leidt tot langdurige schade of verdere afglijding. UNICEF is benieuwd hoe het kabinet deze vraagstukken kindgericht gaat invullen. 

Armoede 

De coalitie wil investeren in armoedebeleid en lokale regelingen uniformeren: goede stappen die we van harte ondersteunen. Wat ontbreekt, is een duidelijke ambitie, zoals het halveren van kinderarmoede. Zonder zo’n doel is de kans klein dat er grote stappen worden gezet. Er worden ook maatregelen genomen die kinderen en gezinnen die al moeilijk rondkomen harder kunnen treffen, zoals het verlagen van het variabele bedrag dat het kindgebonden budget vervangt. UNICEF pleit voor een integrale aanpak van armoede die in alle domeinen doorwerkt en die erop gericht is dat in 2030 het aantal kinderen dat onder of net boven de armoedegrens opgroeit ten minste gehalveerd is. 

Internationale samenwerking 

Het is positief dat in dit akkoord het belang van internationale samenwerking erkent wordt. De coalitie kiest voor een kleine verlichting van grote bezuinigingen. Er blijft echter 2,1 miljard aan bezuinigingen ingeboekt, wat zeer zorgelijk is. Een ander groot punt van zorg is het feit dat de coalitie zich niet committeert aan de internationale richtlijn om 0,7% van het BNI aan ontwikkelingssamenwerking te besteden.  

UNICEF waardeert de inzet van het kabinet om kinderen en jongeren centraal te stellen in het ontwikkelingsbeleid. Wereldwijd behoren kinderen tot de groepen die het hardst worden getroffen door conflict, klimaatverandering, armoede en ongelijkheid. We zijn bij dat de coalitie dit ook ziet en denken graag mee over de verdere uitwerking. 

Klimaat 

Klimaatverandering vormt één van de grootste bedreigingen voor kinderen, in Nederland en wereldwijd. UNICEF is daarom positief over de ambitie om de klimaatdoelen te halen. Tegelijkertijd valt op dat kinderen en jongeren nauwelijks worden genoemd in het akkoord. Dat is een gemiste kans. Kinderen zijn fysiek en mentaal extra kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering en hebben behoefte aan een aanpak die specifiek op hen is gericht. 

Leefbare, kindvriendelijke omgeving  

Uit het jongerenadvies blijkt dat huisvesting één van de grootste zorgen van kinderen en jongeren in Nederland is. Ambitieuze plannen op dat vlak zijn hard nodig en komen duidelijk terug in het coalitieakkoord. Tegelijk komt ruimte voor spelen, hangen en ontmoeten, voldoende groen en blauw, of het voorkomen van hittestress niet terug in het coalitieakkoord. Naast regie op huisvesting, pleit UNICEF voor regie op leefbare omgeving. Bijvoorbeeld via een norm voor voldoende en toereikende speel- en ontmoetingsplekken in de publieke ruimte. 

Huisvesting is een grote zorg voor kinderen en jongeren, en daarom is het positief dat dit duidelijk terugkomt in het coalitieakkoord. UNICEF benadrukt echter dat een leefbare omgeving met voldoende speel- en ontmoetingsplekken, of het voorkomen van hittestress niet terugkomen in het coalitieakkoord.