Adoptie

Adoptie is het doorsnijden van de juridische familiebanden van het kind en het laten integreren met een nieuwe familie. Het is het meest definitieve besluit over de toekomst van een kind dat er genomen kan worden. Ieder kind kan het beste opgroeien in een gezinsomgeving.

Als dat niet kan, dan moet er worden gezocht naar alternatieven waarbij het belang van het kind voorop staat. Dit schrijft het VN Kinderrechtenverdrag voor en is ook het uitgangspunt van het Haagse Adoptieverdrag. Bij wijze van tijdelijke en uiterste maatregel kunnen kinderen die niet thuis kunnen wonen in hun eigen land worden opgevangen in een ander gezin (pleegzorg), in kleinschalige gezinsvervangende opvang, een geschikte jeugdzorginstelling, of, als geen van de voorgaande maatregelen mogelijjk zijn; nationale adoptie. Daarnaast moet er in het land zelf aandacht zijn voor opvoedingsondersteuning aan (pleeg)ouders. Pas als alle opties in eigen land niet tot de mogelijkheden behoren, kan interlandelijke adoptie worden overwogen.

Valse documenten

Sinds 1960 is er een toename in het aantal interlandelijke adopties. Tegelijkertijd zijn er groeiende internationale inspanningen geleverd om te garanderen dat adopties in een transparante, niet-uitbuitende en op een legale manier plaatsvinden in het voordeel van de kinderen en families die het aangaat. In sommige gevallen worden adopties echter niet uitgevoerd op een manier die het belang van het kind het beste dient. Dit is bijvoorbeeld het geval als de vereisten en procedures ter plaatse ontoereikend zijn ter voorkoming van onethische praktijken. Zwakheden in het systeem geven gelegenheid tot verkoop en ontvoering van kinderen, dwang of manipulatie van de ouders, falsificatie van documenten en omkoperij.

Meer informatie over adoptie:

Verdragen en afspraken

Het VN-Kinderrechtenverdrag stelt duidelijk dat elk kind het beste kan opgroeien in een gezinsomgeving. Als de familie van een kind niet in staat is om voor hem of haar te zorgen, zullen er passende en stabiele familiegebaseerde oplossingen moeten worden gezocht om het in staat te stellen om op te groeien in een liefdevolle, zorgzame en ondersteunende omgeving. Een kind heeft het recht zijn of haar ouders te kennen en door hen te worden verzorgd. Daarnaast heeft een kind het recht zijn of haar identiteit te behouden, met inbegrip van nationaliteit, naam en familiebetrekkingen.

Het Kinderrechtenverdrag

Het recht op adoptie bestaat niet. Wel erkent het VN Kinderrechtenverdrag dat interlandelijke adoptie kan worden overwogen als een kind niet in een pleeg- of adoptiegezin kan worden geplaatst in eigen land en op geen enkele passende wijze kan worden verzorgd in het land van zijn of haar herkomst (zie artikel 21 op deze pagina). De landen die bij interlandelijke adoptie betrokken zijn, moeten waarborgen dat het belang van het kind daarbij de voornaamste overweging is. De bescherming van het kind staat hierbij centraal. Het verdrag meldt expliciet dat interlandelijke adoptie niet mag leiden tot ongepast geldelijk voordeel van de betrokkenen. Daarnaast moeten de bevoegde autoriteiten adoptie goedkeuren.

Internationale richtlijnen

Om ervoor te zorgen dat landen de afspraken in het VN Kinderrechtenverdrag nakomen, zijn er richtlijnen ontwikkeld: de Richtlijnen voor Alternatieve Zorg aan Kinderen. Als een kind er alleen voor komt te staan, moet het zo snel mogelijk worden ondergebracht bij de naaste familie. Landen moeten er alles aan doen om te voorkomen dat kinderen niet bij hun ouders of naaste familie kunnen opgroeien. Overheden moeten ouders ondersteunen in de zorg voor hun kinderen. Pas als dat niet mogelijk is kunnen andere geschikte en permanente oplossingen worden gezocht.

Het Haags Adoptieverdrag

In het Haags Adoptieverdrag staan regels en afspraken waar overheden zich aan moeten houden als ze een kind aanbieden of ontvangen voor interlandelijke adoptie. Het Haags Adoptieverdrag biedt minimale standaarden, maar is niet bedoeld als een uniforme adoptiewet. Het beschermt de rechten van kinderen, families en adoptiefouders. Het moet illegale adopties, kinderhandel, het verkopen en het stelen van kinderen voorkomen.

Wat staat er in het Kinderrechtenverdrag over adoptie?

De Staten die partij zijn en die de methode van adoptie erkennen en/of toestaan, waarborgen dat het belang van het kind daarbij de voornaamste overweging is, en:
a. waarborgen dat de adoptie van een kind slechts wordt toegestaan mits daartoe bevoegde autoriteiten, in overeenstemming met de van toepassing zijnde wetten en procedures en op grond van alle van belang zijnde en betrouwbare gegevens, bepalen dat de adoptie kan worden toegestaan gelet op de verhoudingen van het kind met zijn of haar ouders, familieleden en wettige voogden, en mits, indien vereist, de betrokkenen, na volledig te zijn ingelicht, op grond van de adviezen die noodzakelijk worden geacht, daarmee hebben ingestemd;
b. erkennen dat interlandelijke adoptie kan worden overwogen als andere oplossing voor de zorg voor het kind, indien het kind niet in een pleeg- of adoptiegezin kan worden geplaatst en op geen enkele passende wijze kan worden verzorgd in het land van zijn of haar herkomst;
c. verzekeren dat voor het kind dat bij een interlandelijke adoptie is betrokken waarborgen en normen gelden die gelijkwaardig zijn aan die welke bestaan bij adoptie in het eigen land;
d. nemen alle passende maatregelen om te waarborgen dat, in het geval van interlandelijke adoptie, de plaatsing niet leidt tot ongepast geldelijk voordeel voor de betrokkenen;
e. bevorderen, wanneer passend, de verwezenlijking van de doeleinden van dit artikel door het aangaan van bilaterale of multilaterale regelingen of overeenkomsten, en spannen zich in om, in het kader daarvan, te waarborgen dat de plaatsing van het kind in een ander land wordt uitgevoerd door bevoegde autoriteiten of instellingen.

Wat is ons standpunt over adoptie?

Ieder kind heeft het recht om op te groeien bij zijn eigen ouders. Als dat niet kan, staat het belang van het kind voorop. Dit schrijft het VN Kinderrechtenverdrag voor en is ook het uitgangspunt van het Haags Adoptieverdrag. UNICEF wijst dan ook op het belang van zorgvuldige procedures in lijn met het Haagse Adoptieverdrag.

UNICEF is voorstander van het versterken van nationale jeugdbeschermingsstelsels. Nu investeren landen daarin onvoldoende, omdat kinderen internationaal worden geadopteerd. Onder de beschermingsstelsels vallen pleegzorg, opvoedingsondersteuning in welke vorm dan ook, tijdelijke residentiële zorg en eventuele nationale adoptie.

Wat doet UNICEF?
  • Als een kind er alleen voor komt te staan, zorgt UNICEF ervoor dat er allereerst wordt onderzocht of er opvang mogelijk is in de directe, eigen omgeving. Het liefst bij eigen familie, in de eigen gemeenschap of in het eigen land in een pleeggezin. Als dat niet kan of als dat geen oplossing biedt, kan pas interlandelijke adoptie worden overwogen.
  • In verschillende landen - bijvoorbeeld in Nepal, Cambodja, Georgië, Malawi en Haïti - ondersteunen we de regering met het de-institutionaliseringsproces. Kinderen die onnodig gescheiden van hun ouders opgroeien in kinderhuizen, worden herenigd met hun familie. Kinderhuizen worden gesloten en families ontvangen sociale en financiële steun, zodat ze weer zelf voor hun kinderen kunnen zorgen.
  • We werken samen met ministeries die verantwoordelijk zijn voor de monitoring en accreditatie van kinderhuizen. We dringt erop aan om alle kinderen in ieder afzonderlijk kinderhuis te registreren. Dit is de eerste stap om de familie van de kinderen te kunnen opsporen en om te voorkomen dat de kinderen illegaal uit kinderhuizen verdwijnen.
  • We leiden personeel van de ministeries op, inclusief maatschappelijk werkers, zodat zij vervangende zorg voor de kinderen kunnen opzetten. Een voogdijsysteem wordt opgezet of uitgebreid. Voor kinderen met speciale behoeften worden kleinschalige, gespecialiseerde medische opvangcentra ingericht. Ook helpen we met het opstellen van richtlijnen en het opzetten van de systemen.
  • We ondersteunen landen in het ratificeren en implementeren van de Haagse conventie en de twee optionele protocollen over kinderen in gewapend conflict en over kinderprostitutie, verkoop en pornografie.
  • We ondersteunen nationale autoriteiten in het verbeteren van de adoptieprocedures.
  • Daarnaast geven we advies over alternatieven voor adoptie met een focus op het plaatsen van een kind bij een voogd.
  • We steunen vrijwilligerscomités die in gemeenschappen problemen rond kinderbescherming voorkomen en kinderen doorverwijzen voor verdere hulp.

Gerelateerd aan dit onderwerp