Kinderen en vrouwen vluchten via levensgevaarlijke route naar Libische kust

28 februari 2017

Op de vlucht voor oorlogsgeweld, armoede en honger hopen dagelijks duizenden kinderen en volwassenen Europa te bereiken. Zij nemen hiervoor een van de gevaarlijkste vluchtroutes: die van Noord-Afrika naar Italië. UNICEF roept in een vandaag gepubliceerd rapport de EU en betrokken regeringen op hen te beschermen. 

Het rapport 'A deadly journey for children' geeft de schrijnende omstandigheden weer waarin vrouwen en kinderen met gevaar voor eigen leven vanuit Syrië en verschillende landen in Afrika proberen Libië te bereiken. Nog voordat zij de onmenselijke overtocht naar Europa wagen, is driekwart van de ondervraagde kinderen in aanraking gekomen met geweld, afpersing en agressie door volwassenen. Bijna de helft van de ondervraagde vrouwen en kinderen zijn tijdens de reis seksueel misbruikt, vaak meerdere keren en op meerdere plaatsen. Duizenden sterven tijdens hun reis naar een beter leven.

"UNICEF pleit voor het instellen van veilige en legale routes voor vluchtelingen voor een veilig heenkomen. Meer vluchtelingen zouden direct uitgenodigd moeten worden, meer mensen moeten gebruik kunnen maken van humanitaire programma’s of humanitaire visa", zegt Majorie Kaandorp, kinderrechtendeskundige UNICEF Nederland. 

Uit het rapport blijkt dat mensensmokkel een miljardenbusiness is. Bijna alle ondervraagde kinderen en vrouwen hebben een smokkelaar tussen de 200 en 1.200 dollar betaald. Eenmaal in Libië moeten zij nog geld verdienen voor de overtocht naar Europa. 

Kinderen vluchten via levensgevaarlijke routes naar de Libische kust. 

Kinderen vluchten via levensgevaarlijke routes naar de Libische kust. 

"Ruim twee jaar geleden vertrok ik uit Niger voor mijn reis naar Italië. Daar zou ik werken om mijn vader en broers te helpen. Mijn moeder is dood", zegt Isaa (14). "Mijn vader had geld verzameld voor de reis naar Libië, hij wenste mij veel geluk en toen vertrok ik in m'n eentje." Zittend op een stapel vieze matrassen in een Libisch detentiecentrum vertelt hij zijn verhaal.

"In Libië vond ik werk op een boerderij. Met mijn loon wilde ik de oversteek naar Europa betalen." Isaa kreeg amper dertig dollar per maand. Na twee jaar werken was hij klaar voor de reis maar werd gearresteerd voor hij aan boord ging. Toen UNICEF Isaa eind januari 2017 bezocht, was hij de jongste gevangene zonder ouders. Op dezelfde plek zaten ook tien vrouwen en nog drie kinderen. De vijftig mannelijke gevangen werden slechts door een zwak hekwerk van de rest gescheiden.

Stijging aantal vluchtelingen

Het aantal vluchtelingen en migranten lijkt toe te nemen. In januari jl. waagden 4.463 mensen met hulp van smokkelaars de overtocht naar Italië. In de laatste week van januari waren het er 1.852. Dat is acht keer zo hoog als in dezelfde periode vorig jaar. Het aantal doden stijgt eveneens: 228 afgelopen januari, dat is 1 op de 21 bootvluchtelingen. Over heel 2016 was dat gemiddeld 1 op de 41. UNICEF schat dat 40 kinderen zijn verdronken in januari.

Geschat wordt dat er in 2016 in totaal 256.000 vluchtelingen in Libië waren, waarvan 30.803 vrouwen en 23.102 kinderen. Een derde van de kinderen reisde alleen. De daadwerkelijke cijfers liggen waarschijnlijk drie keer zo hoog. Vorig jaar verdronken 4.579 mensen tijdens de oversteek tussen Libië en Italië, waarvan naar schatting 700 kinderen. 90 procent van de kinderen die Italië bereikte, was alleen.

Het overvolle detentiecentrum in Garian, Libië, telde eind januari jl. 27 vrouwen waarvan vier zwangere. Een baby van 11 maanden, een 4-jarige kleuter, 250 jongens en 1.100 mannen. 

Het overvolle detentiecentrum in Garian, Libië, telde eind januari jl. 27 vrouwen waarvan vier zwangere. Een baby van 11 maanden, een 4-jarige kleuter, 250 jongens en 1.100 mannen. 

Detentiecentra

Libië telt naar schatting 34 detentiecentra, 24 beheerd door de overheid, de rest door gewapende milities. Hier belanden onder andere bootvluchtelingen die Italië niet hebben gehaald. UNICEF en andere organisaties hebben toegang tot minder dan de helft van de officiële centra. In de zomer is het stikheet in de overbevolkte gevangenissen, in de winter ijskoud, er is gebrek aan alles: dekens, kleiding, medische zorg, juridische bijstand, goede voeding, schoon water, er heerst ondervoeding en de kans op het verspreiden van ziektes is groot.

Het merendeel van de vrouwen heeft er te maken met verbaal en psychisch geweld, met name door de bewakers. De behandeling van kinderen is niet veel beter, bovendien worden zij vaak bij volwassenen opgesloten en dat vergroot de kans op misbruik. Overvolle cellen van 2 vierkante meter met 20 mensen zijn geen uitzondering.

Gevaarlijkste route

De vluchtelingen maken de gevaarlijke tocht te voet, per vrachtwagen, lastdieren en/of auto. Het meest gevaarlijke deel van de route is de duizend kilometer door de Libische woestijn vanaf de zuidgrens tot aan de kust en vervolgens de overtocht naar Sicilië. Zij zijn in de woestijn blootgesteld aan hitte, kou en stof. Een derde van de vrouwen vertelt over oververmoeidheid, ziekte, tekort aan water en voedsel, gebrek aan geld, overvallen, arrestaties door lokale autoriteiten en gevangenschap.

De route is zo gevaarlijk dat sommige vrouwen en meisjes uit Eritrea, Ethiopië en Somalië in Soedan een prikpil halen en andere anticonceptie om zwangerschap door verkrachting te voorkomen. Hoewel er weinig over wordt gesproken, hebben ook jongens en mannen te maken met seksuele uitbuiting en verkrachting.

“We gingen naar Italië met de boot maar die zonk. Ik hield me vast aan een andere jongen, urenlang waren we op zee. Hij heeft mij gered. Papa en mama zijn verdronken”

Will (8) uit Nigeria zit nu vast in een detentiecentrum

Ondersteuning Libië

Ondanks de zware omstandigheden blijft UNICEF zich met haar partners in Libië inzetten voor het beschermen van de meest kwetsbare kinderen in het land. Dit zal onder andere gebeuren met hulp van lokale overheden met wie UNICEF sinds 2015 samenwerkt.

“De omstandigheden voor vluchtelingen en migrantenkinderen in Libië zijn verschrikkelijk. Kinderen kunnen op geen enkele manier beschermd worden. Bij gebrek aan veilige en legale vluchtroutes kiezen veel mensen voor de route door Libië en over de Middellandse zee. Het afsluiten van deze route zet deze kinderen klem in een land waar ze hun leven niet zeker zijn”, aldus Majorie Kaandorp van UNICEF. 

UNICEF biedt hulp aan vluchtelingkinderen in Europa.

Gerelateerd aan dit onderwerp