Verdwenen kinderen

2 juni 2016

Sinds het begin van de vluchtelingencrisis zijn zeker tienduizend gevluchte kinderen in Europa verdwenen. Zeer verontrustend, vindt UNICEF-kinderrechtenexpert Majorie Kaandorp. En waarschijnlijk is dit slechts het topje van de ijsberg.

Tekst: Anneke Bots

Elke dag maken vele kinderen de gevaarlijke oversteek naar Europa op zoek naar veiligheid. Veel van hen komen zonder ouders aan in een wildvreemd land. Sommigen hebben geen ouders meer en zien kansen in Europa, anderen zijn vooruitgestuurd door familie omdat ze sterk zijn en als minderjarigen misschien eerder kans maken op een verblijfsvergunning, weer anderen reizen familieleden achterna. Hoe dan ook, er is geen vader of moeder in de buurt die hen beschermt. Ze zijn helemaal op zichzelf aangewezen of afhankelijk van een volwassen begeleider die lang niet latijd het beste met hen voorheeft.

Verdwenenkinderen 2

Volgens Europol zijn zeker tienduizend van deze kinderen verdwenen, nadat ze zich hebben geregistreerd in Europa. Majorie Kaandorp, kinderrechtenexpert bij UNICEF Nederland, denkt dat dit slechts het topje van de ijsberg is. "Hoeveel het er werkelijk zijn, weten we niet. En veel kinderen die alleen komen, willen zich niet registreren. Ze zijn bang dat ze dan worden teruggestuurd of vrezen dat ze worden vastgezet in een centrum, waardoor ze niet meer verder kunnen reizen. Zij zijn helemaal uit het zicht en lopen nog meer risico om in verkeerde handen te vallen."

Uitgebuit of afgeperst

Waar de verdwenen kinderen blijven, is onbekend. Een deel reist door naar familieleden in een ander land, maar voor veel van hen kan het slecht aflopen: ze komen onderweg in handen van drugsbendes, belanden in de prostitutie of worden op een andere manier uitgebuit of afgeperst. "Ze zijn van de radar verdwenen. We weten niet waar ze zijn, wat ze doen en wie er bij hen is."

Niet alleen kinderen zonder ouders verdwijnen, gezinsleden die samen reizen raken elkaar soms ook kwijt. Om ervoor te zorgen dat die elkaar zo snel mogelijk konden terugvinden, heeft UNICEF - toen de vluchtelingenstroom in Europa op zijn hoogtepunt was - in Macedonië, Servië en Kroatië centra opgezet om minderjarigen zonder begeleiding op te vangen. Ouders konden er ook vermissingen melden. "Gelukkig zijn de meeste gezinnen snel herenigd, maar mensenhandelaren hebben ook misbruik gemaakt van de chaos. Daarom is het van levensbelang dat ouders kinderen snel als vermist kunnen opgeven."

Verdwenen in Nederland

Ook in ons land verdwijnen kinderen uit asielzoekerscentra. In 2014 waren dat er ruim honderd, vertelt Majorie. "We weten dat een deel van deze kinderen al in hun thuisland verhandeld is en via een asielprocedure Nederland binnenkomt om hier uit de opvang gepikt te worden. Zij gaan geen goede toekomst tegemoet met uitbuiting in de seksindustrie, landbouw of huishouding."

Voor vermoedelijke slachtoffers van kinderhandel is er al een aantal jaren beschermde opvang. Maar ze worden niet altijd herkend. "De overheid heeft toegezegd dat alle alleenstaande minderjarige asielzoekers in kleine centra worden opgevangen, zodat er beter op hen kan worden gelet. Hopelijk gebeurt dit snel. We willen ook dat kinderen die in Nederland komen zo snel mogelijk een voogd krijgen die een oogje in het zeil kan houden. En we vinden het belangrijk dat familieleden worden opgespoord, zodat kinderen met hen herenigd kunnen worden. Maar dit moet altijd in overleg met het kind, want familie moet wel een veilige plek zijn."

De meeste alleenstaande kinderen op de vlucht zijn tienerjongens tussen de 15 en 17 jaar. Soms suggereren bijvoorbeeld Tweede Kamerleden om deze jongeren, die zelfstandig genoeg zijn om alleen hier naartoe te komen en in hun eigen cultuur vaak al als volwassenen worden gezien, niet als minderjarigen te behandelen. Dat mag zeker niet gebeuren, vindt Majorie. "Deze kinderen zijn juist enorm kwetsbaar, de meesten komen uit een oorlogssituatie. Tot hun achttiende jaar zijn het kinderen die recht hebben op bescherming."

Legaal naar Europa

Doordat de Europese buitengrenzen nu zijn gesloten voor vluchtelingen, maakt UNICEF zich zorgen om de kinderen die zijn gestrand in landen als Griekenland en Macedonië. "We zijn ook bang dat gezinnen en alleenstaande kinderen naar Europa proberen te komen via gevaarlijke routes," zegt Majorie. "UNICEF wil dat ze extra bescherming krijgen en daarom vertellen we overheden en beleidsmakers wat ze kunnen doen voor kinderen op de vlucht. Ook dringen we er bij regeringen op aan dat kinderen in nood op een legale en veilige manier naar Europa kunnen komen. Bovendien mogen kinderen niet zomaar worden teruggestuurd, zonder dat er naar hun zaak gekeken is."

Is een land veilig genoeg om asielzoekers terug te sturen?

Verdwenenkinderen 1

Om hiervan een goed beeld te krijgen, maakt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) gebruik van landenrapporten met actuele informatie over de veiligheidssituatie. UNICEF vindt de informatie over de veiligheid van kinderen in deze rapporten te beperkt. Daarom hebben de UNICEF Comités in Nederland, België en Zweden de handen ineengeslagen en voor de risicolanden Marokko, Guinee, Soedan, Albanië en Afghanistan een kinderrapport samengesteld. Advocaten die kinderen of gezinnen bijstaan, kunnen deze landenrapporten (ofwel Child Notices) gebruiken. Ons doel is dat ook de IND deze informatie meeneemt in zijn beslissingen over asielaanvragen van kinderen. Tot nu toe hebben we hiervan nog geen bewijs gezien.