Jongeren en drugs: geen straf, wel hulp

13 januari 2016

Vandaag praat UNICEF Nederland met Tweede Kamerleden over kinderrechten en drugs. Jongeren die drugs gebruiken moeten niet gestraft worden maar hebben juist recht op hulp, vindt UNICEF.

Het gesprek met de Tweede Kamer vindt niet voor niets nu plaats. In april organiseren de Verenigde Naties in New York UNGASS on Drugs. Tijdens deze speciale bijeenkomst over drugs zullen regeringsvertegenwoordigers, VN- en maatschappelijke organisaties bekijken welke successen zijn behaald en welke problemen moeten worden aangepakt.

Het thema van UNGASS on Drugs is A Better Tomorrow for the World's Youth. Drugsgebruik onder jongeren zal tijdens de bijeenkomst dan ook extra aandacht krijgen. UNICEF is daar blij mee, want de themakeuze laat zien dat de Verenigde Naties dit onderwerp serieus nemen. Dat is hard nodig, omdat het drugsgebruik onder jongeren nogal verschilt van dat van volwassenen. Bovendien hebben drugsgerelateerde problemen van jongeren tot nu toe veel te weinig aandacht gekregen.

UNGASS 540

Blinde Vlek

Om met dat gebrek aan aandacht te beginnen: landen hebben zo weinig gegevens en documentatie over drugsgebruik onder jongeren verzameld, dat er sprake is van een blinde vlek. Zo is bijvoorbeeld volstrekt onduidelijk hoeveel jongeren onder de 18 jaar wereldwijd drugs gebruiken. Ook komt deze problematiek amper aan de orde in maatschappelijke en politieke debatten.

Wel is duidelijk dat jongeren op een heel andere manier drugs gebruiken dan volwassenen. Ze experimenteren meer met verschillende soorten drugs en de manier waarop ze die bij zichzelf toedienen wisselt. Ze gebruiken injectienaalden, maar slikken en roken de drugs ook. De ontremmende werking van drugs als ecstasy en speed kan seksueel risicovol gedrag in de hand werken, waardoor hiv-infecties op de loer liggen. Daarbij komt dat jongeren vaak in groepsverband drugs gebruiken en dan injectienaalden met elkaar delen. Ook dat werkt de verspreiding van hiv in de hand.

Aantrekkelijke afleiding

Helaas weten jonge gebruikers meestal weinig over de gevolgen van drugs. Hun eerste ervaring op dit gebied gebeurt vaak op initiatief van iemand die ouder is dan zij en die hen niet wijst op de gevaren. Deze jongeren leven vaak in een omgeving waar drugs vrij makkelijk te krijgen zijn. In het gemarginaliseerde bestaan dat ze leiden - als straatkind, sekswerker, school drop out, of als lid van een achtergestelde bevolkingsgroep - vormen die bovendien een aantrekkelijke afleiding van hun dagelijkse problemen. In Roemenië bijvoorbeeld, is 1 op de 4 drugs gebruikende jongeren Roma.

Ook meisjes zijn extra kwetsbaar. In bijvoorbeeld Nigeria en Nepal moeten zij zich vaak in ruil voor drugs prostitueren en hebben ze amper toegang tot hulp. Daardoor lopen zij - en hun baby's - een grote kans om hiv te krijgen.

Angst voor uitsluiting

Voor drugs gebruikende jongeren, die niet op de hoogte zijn van hun rechten, is de drempel om hulp te zoeken vaak (te) hoog. Ze zijn bang voor uitsluiting en stigmatisering en denken dat ze vanwege hun drugsgebruik, eventuele hiv-infectie en andere problemen geen hulp krijgen, maar ervoor worden gestraft en misschien zelfs achter de tralies belanden.

UNICEF wil jongeren die drugs gebruiken helpen en ondersteunt daarom een Harm Reduction aanpak, die de gevolgen van drugs inperken. Om drugsgebruik onder jongeren succesvol aan te pakken is het wel van cruciaal belang dat zij ongehinderd toegang hebben tot hulp. Overheden werpen hiervoor nu nog te veel wettelijke en beleidsmatige drempels op. Zo hebben jongeren nu vaak nog toestemming van hun ouders of andere volwassenen nodig om bijvoorbeeld een hiv-test te kunnen doen.

Aanbevelingen voor de Nederlandse overheid 

Tijdens UNGASS on Drugs zijn voor kinderen en jongeren de volgende punten van belang:

  • Erkend moet worden dat drugs niet alleen een probleem zijn voor volwassen maar ook voor jonge gebruikers, en voor kinderen van drugsgebruikende ouders. Er moet meer data, documentatie en debat komen over kinderen en drugs, om deze groep uit de onzichtbaarheid te halen.
  • Staten moeten artikel 33 van het VN-Kinderrechtenverdrag nakomen. Kinderen hebben het recht op bescherming tegen drugs. Het Kinderrechtenverdrag stelt het belang van het kind voorop. Kinderen moeten daarom medische en sociale hulp krijgen en mogen niet worden gecriminaliseerd of excessief gestraft voor drugsgebruik.
  • Staten moeten investeren in nationaal Harm Reduction beleid en programma's. Daarin moet aandacht komen voor de specifieke omstandigheden van de jonge drugsgebruikers. Programma's moeten zich, naast medische hulp, ook richten op de sociale problematiek waar jonge drugsgebruikers veelal mee te maken hebben (leven op straat, geweld, stigmatisering).

Zo helpt UNICEF

UNGASS 3

In Oekraïne en Moldavië groeien meer dan 100.000 kinderen op straat op. Hier komen ze in aanraking met alcohol, drugs en geweld en lopen ze grote kans om geïnfecteerd te raken met hiv.

Samen met partners en met steun van de Nationale Postcode Loterij helpen we straatkinderen in Oost-Europa met het opbouwen van een nieuw leven en proberen we te voorkomen dat nog meer kinderen op straat belanden. Ook vrijwilligers helpen mee. Ze zoeken op straat naar de 'onzichtbare kinderen' en delen schone naalden en condooms uit.

Negen keer Harm Reduction

Onder Harm Reduction vallen programma's en beleid die de gevolgen van drugsgebruik op de gezondheid en op de sociaal-economische situatie van jongeren moeten terugdringen. Het gaat om:

  1. het verstrekken van schone injectiespuiten en -naalden;
  2. het aanbieden van behandelingen, zodat druggebruikers kunnen afkicken;
  3. het aanbieden van hiv-tests en hulp in het geval van een hiv-infectie;
  4. het aanbieden van behandelingen bij een hiv-infectie (antiretrovirale therapie);
  5. het voorkomen en behandelen van seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's);
  6. het verstrekken van condooms aan mensen die drugs injecteren en aan hun seksuele partners;
  7. het geven van voorlichting aan de hierboven genoemde groep;
  8. het vaccineren tegen en voorkomen en behandelen van virale hepatitis;
  9. het voorkomen en behandelen van tuberculose.

UNGASS 2

Schokkende cijfers

  • In Dar es Salaam (Tanzania) heeft 1 op de 4 jongeren die heroïne injecteert hiv.

  • In Laos is de gemiddelde leeftijd van een gebruiker van Amphetamine-type stimulants (ATS) 16 jaar. Bijna alle jongeren gebruiken meerdere soorten drugs door elkaar.
  • In Sint-Petersburg (Rusland) heeft 79 procent van de drugsverslaafde straatjongeren hiv.
  • In Oost-Europa begint 30 procent van de gebruikers voor zijn 15de jaar met drugs. In Moldavië ligt de 'beginleeftijd' op 15,6 jaar, in Roemenië op 16 jaar.

Gerelateerd aan dit onderwerp