Naar programmaoverzicht

Kind in azc
Nederland kindvriendelijk?

123

    In Nederland verblijven zes- tot achtduizend kinderen in een asielzoekerscentrum (azc). Hoe zij hun leven in een azc ervaren, was tot voor kort vrij onbekend. Een onderzoek van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), Stichting Kinderpostzegels Nederland en UNICEF Nederland bracht hierover duidelijkheid.

    De onderzoekers wilden weten wat kinderen in azc’s zelf van hun situatie vinden én of hun rechten worden gerespecteerd. Elk kind heeft namelijk rechten, die zijn vastgelegd in het Verdrag voor de Rechten van het Kind. Ze gelden dus ook voor kinderen in azc’s.

    Nederland kindvriendelijk?

    Uit het onderzoek blijkt dat de situatie van de kinderen in de bijna zestig asielzoekerscentra die Nederland telt, niet voldoet aan de eisen in het Verdrag voor de Rechten van het Kind. De ouders van deze kinderen zijn door de situatie waarin ze zich bevinden en door hun eigen problemen vaak niet goed in staat om voor hen te zorgen.

    Bovendien is de huisvesting van gezinnen in azc’s vaak verre van optimaal, liggen de centra ver van voorzieningen als winkels en scholen, is de leefomgeving niet altijd veilig, is de gezondheidszorg vaak ontoereikend en moeten gezinnen van asielzoekers keer op keer verhuizen.

    In azc’s kunnen kinderen daarnaast niet goed spelen en sporten en is het voor hen moeilijk om mee te komen op school. Ze hebben vaak geen eigen plek waar ze hun huiswerk kunnen maken, geen toegang tot internet en wonen ver van hun school vandaan. Kortom: kinderen in azc’s krijgen niet de zorg en hulp waarop ze recht hebben.

    65 aanbevelingen

    Het rapport ‘Kind in het centrum – Kinderrechten in asielzoekerscentra’ geeft behalve de onderzoeksresultaten ook 65 aanbevelingen die de situatie voor kinderen in azc’s in lijn kunnen brengen met het Verdrag voor de Rechten van het Kind. Het rapport is op 12 juni 2009 aangeboden aan staatssecretaris Albayrak van Justitie, die aankondigde maatregelen te zullen nemen. Ook de makers van het rapport blijven zich inzetten voor betere levensomstandigheden voor kinderen in azc’s.

    Afbeeldingen

    Alle foto's

    Kind in azc

    Downloads

    www.kind-in-azc.nl

    Zie ook de website over kinderen in asielzoekerscentra van UNICEF, Stichting Kinderpostzegels en het COA

    website screenshot

    Afbeeldingen

    De onderzoekers schreven hebben hun eigen ervaringen vastgelegd met foto's en tekst. "Als we in een azc komen en de kinderen van 4 tot 12 jaar hebben uitgelegd waarom we er zijn, gaan we eerst tekenen. We vragen de kinderen een tekening te maken van hun huis of de kamer waarin ze in het azc wonen. En van de mensen met wie ze er wonen." "Na het tekenen gaan we met de kinderen van 4 tot 12 jaar naar buiten, meestal in kleine groepjes. We vragen ze een voor een om hun leukste plek – waar ze het liefst zijn, waar ze zich prettig voelen, waar ze blij van worden – te laten zien. Vaak is dat het speeltuintje of het sportveld. Ze mogen daar op de foto met hun duim omhoog of met een smiley. Dat is de plek waar ze kind kunnen zijn, waar ze kunnen spelen en zo vertellen ze er ook over. Veel kinderen willen ook graag hun huis of hun kamer laten zien. Dan ontmoeten we vaak de ouders." "Uitgeraasd na de wandeling over het terrein van het azc, doen we een spel. De ingrediënten zijn simpel: we hebben een stapel verkleedkleren met hoeden, petten, stropdassen en colbertjasjes. Een voor een zijn ze aan de beurt. Ze mogen verkleed en al op de tafel staan of met een stoel op een tafel zitten. En dan mogen ze vertellen wat zíj zouden doen als ze de baas van het azc waren. Zouden ze iets veranderen of zou alles zo blijven?"
    "De andere kinderen mogen ook vragen stellen aan de baas en uiteraard komen veel ‘bazen’ eerst met pretparkscenario’s: zwembaden, achtbanen, het kan niet op. En dat mag ook, ze mogen er lustig op los fantaseren. Al vrij snel echter komen de serieuzere voorstellen. Zoals dat mensen niet zo lang in onzekerheid mogen blijven en dat ze na twee jaar duidelijkheid krijgen. Anderen vinden dat je ook aan kinderen moet vragen wat die willen. Weer anderen zouden zorgen voor meer activiteiten voor kinderen in het weekend of in de vakantie. Of ze zouden de bewoners grotere huizen geven en huizen waar je niet ziek wordt van het vocht." "In de azc’s praten we met ouders. Ouders van jonge kinderen (0-4 jaar) en ouders van oudere kinderen en jongeren. Ze zijn blij dat ze mogen vertellen en vaak is de tijd te kort om ze alles te laten vertellen wat ze kwijt willen." "Er is zoveel en ze hebben het al zo lang voor zich gehouden. Ze vertellen over hun machteloosheid en op de een of andere manier zijn hun verhalen vaak nóg schrijnender dan die van hun kinderen. De ouders zijn blij met het project en begrijpen dat het niet van vandaag op morgen anders zal zijn, maar dat ze nu hun hart kunnen luchten." "Het is iedere keer weer grappig om te zien hoe verschillend kinderen zijn. De een tekent heel precies en met veel kleuren, de ander is rits-rats klaar en wil praten of iets anders doen. Waar de een het hele blad gebruikt, priegelt de ander op een hoekje van het vel. Sommige kinderen willen per se alleen met zwart tekenen, ook al bied je ze verschillende kleuren aan. Er zijn kinderen die heel vrolijke tekeningen maken en kinderen met tekeningen waar de somberheid je van tegemoet komt. Steeds opnieuw blijkt dat tekeningen niet echt liegen. Meestal blijkt het verhaal van het kind naadloos aan te sluiten op hun tekening."
    "Azc’s zijn er in soorten en maten. Er zijn centra die ver buiten de bewoonde wereld liggen, ergens aan een dijk of in een bos. En er zijn azc’s die in een stad of dorp. In sommige wonen de mensen in caravans, in andere in een oud kazerne- of ziekenhuis-gebouw, in weer andere in prefab-azc-woningen." "Allemaal hebben ze wel een klein speeltuintje met een wip-kip, een schommel en een glij-baantje. Recreatieruimtes en sportzalen zijn er niet in alle centra, een computerrruimte kennen ze wel allemaal. Het ene azc ziet er opgeruimd uit, bijna leeg. In het volgende centrum ligt er overal troep – kleren, glas, vuil – en het stinkt er in de gangen naar urine of oud eten. Kun je je in het ene opvangcentrum nog wanen in een woonwijk, in een ander is de mistroostigheid overheersend en ziet alles er afgeragd uit." "’s Avonds praten we met kinderen van 12 tot 18 jaar: jongeren. We doen dat op verschillende manieren. In individuele interviews, maar ook in de vorm van groepsgesprekken. Waar we voor kiezen hangt af van de jongeren zelf. De een komt nou eenmaal beter uit de verf in een groep en de ander komt meer tot zijn recht als hij in zijn eentje kan praten."
    "Vaak zijn het hoogopgeleide mensen die in het land waar ze vandaan kwamen een functie met aanzien hadden. Hier bestaat hun dag vooral uit wachten. Het zijn ouders die zich schuldig voelen en zorgen maken over hun kinderen, en die van de situatie het beste proberen te maken. Door hun kinderen in ieder geval liefde te geven." "Bij de groepsgesprekken werken we met post-it velletjes waar de jongeren dingen op kunnen schrijven over de onderwerpen gezin/opvoeding, wonen, gezondheid, veiligheid, asielprocedure, spel/recreatie/vrije tijd, onderwijs. Zo komen we steeds meer tot de kern." "Het is bijzonder om te merken hoeveel goede ideeën de jongeren hebben. Vaak hebben ze er goed over nagedacht en heeft nooit eerder iemand ze ernaar gevraagd. Ze zijn ontzettend blij dat er serieus naar ze wordt geluisterd. En ze luisteren ook goed naar elkaar, vullen elkaar waar nodig aan. Tussendoor hebben we nog lol ook."

    Onze programma's

    Portretten

    Mijn eerste keer

    In december 2008 bezocht UNICEF-medewerker Caroline Kramer een azc. Dit is haar verslag.

    Dit azc staat niet ver buiten het dorp of de stad maar staat gewoon in een wijk. Je kunt de huizen van de inwoners van de stad vanaf het terrein van het azc zien. Dat maakt het azc meteen al wat normaler. Als we ons hebben gemeld bij de receptie valt het mijn collega’s al op dat het centrum er vrolijker uitziet dan het vorige azc. Er hangen leuke dingen aan de muur en het is ruimer opgezet.

    Er staat een flapover in de ruimte die we aangewezen krijgen met een lijstje van typisch Nederlandse dingen erop geschreven:

    Veel (heel veel) water
    Overal bloemen
    Veel oudere dames een hond, waarom?

    Ik moet lachen om deze laatste zin en probeer zelf ook een antwoord te geven op deze vraag. Uit veiligheid? Om te kunnen knuffelen? Ik weet het eigenlijk niet. Erachter staat geschreven:

    In Somalie jagen mensen achter honden aan.

    Al snel komen de eerste kinderen binnen. Er zijn een tante en een oma bij. Ze blijven gedurende de hele middag. De kinderen komen voornamelijk uit Somalie. Er is ook een jongen uit Irak. De tante spreekt geen Nederlands en nauwelijks Engels. De oma spreekt helemaal geen andere taal. De hele tijd zit ze heel stil, alsof ze dat gewend is. Ze is helemaal in het zwart met ook een zwarte hoofdoek. Haar lippen vallen me ineens op. Ze zijn mooi.

    Ik voel me rijk dat ik nu eens wat langer dichtbij deze mensen mag zijn die normaal ver van me af staan. Dat gevoel heb ik ook bij de kinderen. Ze komen vrolijk en levendig over. Ze luisteren allemaal naar onze uitleg waarom we hier zijn; dat ze kinderrechten hebben en dat wij graag willen horen hoe zij het beleven om in een azc te wonen. Ze maken een tekening van hoe hun huis eruit ziet, met wie ze leven.

    ‘s Avonds praat ik met een jongen uit Burundi (14 jr) Hij is levendig en nieuwsgierig. Er is heel weinig te doen, zegt hij, vooral op zondag is het heel erg saai. De sportschool is ook dicht. Er werd teveel gevochten. Hij vind het jammer want hij zou meer naar de sportschool willen. Het wachten en niet weten wat hem te wachten staat vind hij moeilijk. Daarom voetbalt hij graag, om het even te vergeten.

    Na het gesprek vraag ik aan mijn collega’s die meer ervaring hebben met azc’s hoe het nou precies zit met procedures. Ze leggen me uit over positieve of negatieve beschikking, het verschil van vluchteling of asielzoeker, naturalisatie en status, dat status altijd tijdelijk is. Als we het er over hebben blijkt hoe moeilijk de materie te begrijpen is, ook omdat de regels om de paar jaar weer veranderen.
    Ik merk dat er een wereld waar ik weinig van af wist voor me open gaat. Ik wil er veel meer van weten. Wat maken de kinderen die ik spreek allemaal mee?

    Ik wil ze graag horen om hun ervaring in kaart te brengen en daarmee een steentje bij te kunnen dragen dat deze kinderen een stem krijgen. Dit eerste azc wat we bezoeken blijkt een relatief positief centrum, mensen zijn er nog niet zo lang en het belangrijkste is: ze hebben nog hoop.

    Downloads